Not Third but Infinite

Την έκθεση Not Third but Infinite πραγματοποιεί το Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος στο ACG Plaka Building, Ηπίτου 17Β, στην Πλάκα (Αθήνα, 10557) η οποία θα διαρκέσει από τις 25 Φεβρουαρίου έως τις 25 Απριλίου 2026. Τα εγκαίνια της έκθεσης θα πραγματοποιηθούν στις 24 Φεβρουαρίου, και ώρα 6 μ.μ. Η έκθεση είναι δωρεάν και ανοιχτή στο κοινό.

H έκθεση αντλεί τον τίτλο και το εννοιολογικό της πλαίσιο από την ιδέα του «τρίτου χώρου» που ανέπτυξε ο θεωρητικός Homi K. Bhabha, το έργο του οποίου εντάσσεται στην παράδοση της κριτικής θεωρίας. Η έκθεση επεκτείνει την αντίληψη του Bhabha περί μίας υβριδικής, φανταστικής ζώνης μεταξύ των πολιτισμών προς την κατεύθυνση ενός οράματος απεριόριστης ανα-δημιουργίας. Αυτή η επέκταση ανακαλεί το ψυχολογικό σθένος της ουτοπίας –μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από αέναα ανοιχτούς ορίζοντες και ανεξάντλητες πιθανότητες. Αξίζει να σημειωθεί ότι στην έκθεση παρουσιάζονται για πρώτη φορά σημειωματάρια και αρχειακό υλικό από το προσωπικό αρχείο του διακεκριμένου Ελληνοαμερικανού καλλιτέχνη Μιχάλη Λεκάκη (1907-1987), του οποίου το έργο έχει παρουσιαστεί στις ΗΠΑ –στο Metropolitan Museum of Art, στο MoMA και στο Guggenheim– και σήμερα βρίσκεται στη μόνιμη συλλογή της Εθνικής Πινακοθήκης της Ελλάδας.

Παρουσιάζοντας τόσο υπάρχοντα, όσο και νέα έργα καθιερωμένων καλλιτεχνών που βρίσκονται ή όχι εν ζωή, αλλά και νέων δημιουργών στην αρχή της καριέρας τους, η έκθεση περιλαμβάνει ποίηση, ζωγραφική, κεντήματα, έργα σε χαρτί, αρχειακό υλικό και εμβυθιστικές εγκαταστάσεις. Αναστοχάζεται συλλογικά πώς είναι να αφήνει κανείς τις ρίζες του πίσω, αλλά και τη διαδικασία διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης των διάφορων εκδοχών του εαυτού. Οι αναθεωρημένες αυτές ταυτότητες συχνά κατασκευάζονται από οπτικά θραύσματα, αναμνήσεις και αισθητηριακές εντυπώσεις που συνδέονται με συγκεκριμένα τοπία και φυσικά σημεία επαφής, τα οποία συναρθρώνονται εκ νέου μέσω μεθόδων άγνωστων και γόνιμων ταυτόχρονα. Η Ελληνοαιγύπτια ζωγράφος Farida El Gazzar, εμπλουτίζοντας περαιτέρω τη σειρά μικρογραφιών της με θέμα την αστική ζωή, την αρχιτεκτονική και το φύλλωμα, παρουσιάζει σκηνές από τα αστικά τοπία της Αθήνας και της Αλεξάνδρειας, πλαισιωμένες από κιτς διάκοσμο. Η Ελληνοκύπρια καλλιτέχνιδα Βάσια Αδάμου Βανέζη, η οποία περιγράφει την καλλιτεχνική της μέθοδο ως μια διαδικασία που περιλαμβάνει «ποιητικές χειρονομίες» και «γλυπτική ποίηση», αντλεί τη θεματική της από τη διαφιλονικούμενη πατρίδα της στην Κύπρο. Τοποθετώντας βοτανικά δείγματα σε χειροποίητο χαρτί και στοιβάζοντας τυπωμένα κείμενα που καθίστανται δυσανάγνωστα λόγω της επανάληψης, ενεργοποιεί διαδικασίες σύγχυσης, αναδημιουργίας και επανανοηματοδότησης.

Αμερικανοκορεάτικης καταγωγής και μεγαλωμένη ανάμεσα στην Ελβετία και την Ελλάδα, η Ηλιοδώρα Μαργέλλου παρουσιάζει τη σειρά Securities, όπου μια διαλογιστική πρακτική βασισμένη στο κέντημα μετατρέπεται σε όχημα στοχασμού και συναισθηματικής αποκατάστασης. Κεντημένοι αφορισμοί όπως «Ένα Αστέρι Λάμπει Εντονότερα σε Καθαρό Ουρανό» (A Star is Brighter in the Clear Sky) και «Ο Ήλιος Θα Ανατέλλει Πάντα» (The Sun Will Always Rise), λειτουργούν ως ποιητικές χειρονομίες καθησυχασμού, προτείνοντας έναν χώρο εσωτερικής επανασύνδεσης. Παρουσιάζει επίσης δύο λιγότερο προβεβλημένες εγκαταστάσεις που διευρύνουν τη θεματική της ταυτότητας και της ενδοσκόπησης: το επιδαπέδιο γλυπτικό σύνολο από πλεκτό και καθρέφτη Long Quiet River ανακαλεί μορφές σταγόνων και νερόλακκων, ενεργοποιώντας μια αίσθηση ρευστής αντανάκλασης και εσωτερικής περισυλλογής· ο τίτλος του παραπέμπει στη γαλλική κωμωδία του Étienne Chatiliez’s La Vie est un Long Fleuve Tranquille, εισάγοντας μια διακριτική πολιτισμική συνομιλία γύρω από την έννοια της οικειότητας. Παράλληλα, το αιωρούμενο γλυπτό Comforts (Very Knotty) IV οργανώνεται γύρω από χειροποίητους κόμβους, οι οποίοι προτείνουν μια υλική μεταφορά της σχέσης, της πολυπλοκότητας και της καλλιέργειας εσωτερικής ισορροπίας. Η Κλειτία Κοκαλάρι, γεννημένη στην Αλβανία και μεγαλωμένη στην Αθήνα, παρουσιάζει πίνακες με ανοίκεια τοπία δηλωτικά του υποσυνείδητου, τα οποία απεικονίζουν παράκτια νερά και μια σπηλιά σαν πύλη που φαίνεται να οδηγεί κάπου αλλού. Tα γεωμετρικά γλυπτά του Σουηδού καλλιτέχνη Andreas Kargsten με έδρα την Αθήνα, μέσα από τις ελικοειδείς φόρμες τους υπερτονίζουν τις γωνίες και τους μεταβατικούς χώρους, σηματοδοτώντας τα όρια μεταξύ των αιθουσών και των διαδρόμων της έκθεσης.

Δύο έργα έχουν φιλοτεχνηθεί από καλλιτέχνιδες του δικτύου Díla και συμπαραγωγού της έκθεσης Not Third but Infinite, μιας κοινότητας που προσφέρει καθοδήγηση σε νέες γυναίκες πρόσφυγες που επιδιώκουν να εργαστούν στον χώρο των τεχνών. Κατά την είσοδό τους στην έκθεση, τους επισκέπτες υποδέχεται ένας μεγάλος πίνακας της Elen Demirian, μιας νέας καλλιτέχνιδας από την Αρμενία που σπουδάζει εικαστικές τέχνες στο Deree. Το εντυπωσιακό έργο της 499, το οποίο δημιούργησε σε συνεργασία με τον σύντροφό της Aram Minassian –επίσης αρμενικής καταγωγής, με έδρα τη Γαλλία–, περιέχει μια πυκνή διαστρωμάτωση αναφορών στην κοινή τους κουλτούρα με αποσπάσματα από προσευχές, λαϊκά τραγούδια και κωδικοποιημένες αριθμολογικές αναφορές προσωπικής σημειολογίας που όλες μαζί σχηματίζουν έναν οικείο «τρίτο χώρο» στον καμβά. Προχωρώντας κατά μήκος του διαδρόμου, σε μια άλλη αίθουσα ο επισκέπτης συναντά την ποιητική εγκατάσταση Chink of Light της Ιρανής συγγραφέα τατζικικής καταγωγής Karima Qias που πλέον κατοικεί στις Βρυξέλλες. Το έργο, το οποίο είχε πρωτύτερα φιλοξενηθεί στο περίπτερο του Πικιώνη στον λόφο του Φιλοπάππου, συνδυάζει σελίδες με καλλιγραφίες από το χειροποίητο βιβλίο της Karima Qias τοποθετημένες στους τοίχους, καθώς και βίντεο με το πορτρέτο της συγγραφέα και ποίηση στα περσικά.

Το κείμενο και η λυρική γλώσσα αποτελούν κομβικά στοιχεία της έκθεσης. Τα γράμματα και οι λογοτεχνικές μορφές προσεγγίζονται μέσω διάφορων μέσων –συνεργατικές ζωγραφιές, ποιητικές εγκαταστάσεις, κεντήματα σε χαρτί και ύφασμα– και βέβαια ενυπάρχουν στα ποιήματα, τις σκέψεις και τις σημειώσεις των τετραδίων του Λεκάκη. Οι πνευματικές αναφορές στον ουρανό και τα αστέρια, με τον εγγενώς διακρατικό και ασύνορο χαρακτήρα τους, επανέρχονται σε πολλά από τα έργα της έκθεσης. Σε ένα ποίημα που βρέθηκε σ’ ένα τετράδιό του, ο Λεκάκης γράφει:

Τι συμβαίνει στα αστέρια τη νύχτα; 

Πετούν προς την Αίγυπτο 

Για να συντριβούν στα πόδια του Ρα

Σχηματίζουν στοίβες που φτάνουν τόσο ψηλά

Γλιστρούν πιο μακριά κι από τα πέρατα της γης

Αρκετά από τα έργα επιδιώκουν είτε να απομακρυνθούν από τη γήινη διάσταση αναζητώντας μια ευρύτερη προοπτική είτε να αποτυπώσουν φευγαλέες στιγμές ως υφές -μέσω λέξεων, υλικών και χειρονομιών-, δίνοντας υλική υπόσταση στην εμπειρία ακόμη κι όταν εκείνη μοιάζει να ξεγλιστρά. Με αυτόν τον τρόπο, καταγράφουν και μνημονεύουν τις γήινες ποιότητες ως ένα μέσο δημιουργίας κοινότητας και ταυτόχρονα ως σημεία αφετηρίας.

Ιδιαίτερη μνεία αξίζει επίσης η εντυπωσιακή υπόγεια εγκατάσταση του Sabri El Charif, νεαρού καλλιτέχνη αιγυπτιακής-λεβαντινής καταγωγής που αποφοίτησε πρόσφατα από το Visual Arts Program του Deree. Το έργο του με τίτλο Under This Sky μνημονεύει την τραγωδία της συνεχιζόμενης γενοκτονίας στην Παλαιστίνη και ειδικότερα τους μαζικούς τάφους στη Γάζα ως μια βίαιη προσπάθεια εκτοπισμού ενός λαού από την πατρίδα του.

Παρά την ποικιλομορφία των μέσων και του προσωπικού ύφους των καλλιτεχνών, τα έργα που παρουσιάζονται στην έκθεση Not Third but Infinite μοιράζονται μια βαθιά συνειδητοποίηση της εφήμερης φύσης της ζωής και της παροδικότητας. Απλωμένη σε ολόκληρο τον χώρο της γκαλερί που καταλαμβάνει το ισόγειο της καλοδιατηρημένης νεοκλασικής οικείας στην οδό Ηπίτου, η έκθεση αποτελεί μια συλλογική διαλογιστική προσέγγιση του εκτοπισμού ως ρήξης και ανασυγκρότησης. Αξιοσημείωτα είναι τα εκθέματα από το αρχείο του Λεκάκη που παρουσιάζονται στην κύρια αίθουσα: προσωπική αλληλογραφία, φωτογραφίες και σημειωματάρια από το αρχείο της συλλογής ACG Art Collection. Το υλικό παρουσιάζεται σε προθήκες βιβλιοθήκης, κι έτσι οι ανεπίσημες αυτές σελίδες προσφέρουν μια οικεία ματιά στη ζωή και το φαντασιακό του γεννημένου στη Νέα Υόρκη Λεκάκη, μέσα από τη χαρακτηριστική και υποβλητική ποιητική του φωνή.

Η έκθεση Not Third but Infinite διοργανώνεται από το δίκτυο Díla, τη σχολή The Frances Rich School of Arts, Humanities and Social Sciences, και το The Demos Center του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος. Ως συνεργατική προσπάθεια, η έκθεση αντικατοπτρίζει τη δέσμευση της Σχολής να προσφέρει ένα ευρύ φάσμα καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων προκειμένου να προωθήσει το έργο των φοιτητών και αποφοίτων της, την αποστολή του The Demos Center να καλλιεργήσει το πνεύμα της ενεργού πολιτειότητας –ιδίως στις νεότερες γενιές–, καθώς και την προσήλωση του δικτύου Díla στην υποστήριξη νεαρών προσφυγισσών που σταδιοδρομούν στα καλλιτεχνικά επαγγέλματα.

Διάρκεια: 25 Φεβρουαρίου-25 Απριλίου 2026 | Εγκαίνια: 24 Φεβρουαρίου, ώρα 6 μ.μ.

Ώρες λειτουργίας: Τετάρτη-Παρασκευή, 3-7 μ.μ. και Σάββατο, 12-4 μ.μ.

Κλειστά μεταξύ 4 και 19 Απριλίου λόγω των διακοπών του Πάσχα.

Καλλιτέχνες: Elen Demirian & Aram Minassian, Sabri El Charif, Farida El Gazzar, Andreas Kargsten, Κλειτία Κοκαλάρι, Μιχαήλ Λεκάκης, Ηλιοδώρα Μαργέλλου, Karima Qias, Βάσια Αδάμου Βανέζη

Επιμέλεια: ACG Art Collection σε συνεργασία με το δίκτυο Díla

Παραγωγή: Ana S. González Rueda και Κατερίνα Μήλεση

Γραφιστικά: Elen Demirian

Κείμενα έργων: Eliana Klathis, Κατερίνα Μερκούρη, Κατερίνα Μήλεση, Εύα Νταμπανλή

Ιδιαίτερες ευχαριστίες στην Δρα Έλενα Μαραγκού, Κοσμήτορα της Σχολής Frances Rich School of Arts, Humanities and Social Sciences, τη Δρα Μαίρη Καρδάρα, Διευθύντρια του Demos Center και την Νίκη Κλαδάκη.